Źródła wiary

Psychologowie podejmujący temat źródeł religijności zwracają uwagę na różnorodne motywy wiary człowieka. Wymienia się tu:

1. Genetyczne źródła religijności, instynkt religijny- o czym świadczy powszechność zjawiska religijności od czasów najdawniejszych do współczesnych. Nawet niektórzy badacze doszukują się genetycznych źródeł religijności, niektóre z tych badań empirycznych zdają się potwierdzać hipotezę o zasadniczej roli biologicznego uposażenia człowieka.

2.  Doświadczenie własnej ograniczoności- zdaniem niektórych teoretyków, o religijności człowieka może decydować świadomość egzystencjalnej niewystarczalności,  bezsilność wobec wielu fundamentalnych problemów egzystencjalnych. Zakorzenienie w tym, co transcendentne i doskonałe pozwala zaakceptować własną ograniczoność, wyzwala nadzieję, daje „siłę do życia”.

3.  Różne ludzkie niepokoje i lęk wobec śmierci- źródłem religijności mogą być sytuacyjne, powszednie i głębsze, egzystencjalne lęki człowieka (  szczególnie dotkliwym jest lęk przed śmiercią).  Religia zdaje się minimalizować ów niepokój, udzielać  wielu satysfakcjonujących odpowiedzi na pytania o sens cierpienia czy o możliwość dalszego istnienia w innej rzeczywistości, w świecie pozazmysłowym. Niektórzy teoretycy uważają, że codzienne sytuacje trudne, frustrujące zdarzenia, mogą uaktywniać religijność, powodować jej intensyfikację (jednym słowem: stanowić mechanizm obronny), natomiast wątpliwe jest, czy generują one wiarę. Religia, w której Bóg przebacza, daje też możliwość redukcji poczucia winy – stanowi formę autoterapii. Z drugiej strony przywołać trzeba badania nad „nerwicą eklezjogenną”, które dowodzą, że w niektórych przypadkach restrykcyjność norm moralnych może powodować zwiększone poczucie grzechu i być powodem zaburzeń psychicznych na tle religijnym.

4. Projekcja własnego ojca i kompleks Edypa-  hipotezę Freuda potwierdzałby fakt, że ludzie najczęściej wyobrażają sobie Boga jako ojca i jak dowodzą badania, ich stosunek do Boga w dużej mierze zależy od relacji z rodzicami. Jednak tłumaczenie religijności poprzez mechanizmy projekcji i kompensacji nie jest do końca uzasadnione. Socjalizacja odbywa się zazwyczaj w kręgu rodzinnym. Rodzice w wychowaniu religijnym dziecka posługują się często obrazami i pojęciami zaczerpniętymi z relacji rodzinnej. Naturalne jest więc, że dziecko na wczesnym etapie rozwoju, niezdolne do analitycznego myślenia, przenosi wyobrażenia o ojcu i matce na wyobrażenia o Bogu.

5. Tworzenie się własnej tożsamości i motywy hubrystyczne- że człowiek posiada naturalne zdolności transgresyjne – potrafi przekraczać ograniczenia biologiczne, społeczne, kulturowe, transcendować doczesność.  Motywacja hubrystyczna wiąże się z tendencją „do potwierdzania i powiększania swojej wartości”. Według tej hipotezy, religijność może być czynnikiem sprzyjającym dobrej samoocenie, może podnosić subiektywne poczucie bycia ważnym, kochanym przez Boga.

6. Motywy poznawcze, potrzeba sensu życia- jednostka pragnie wszystkiemu, co się zdarza, nadać sens, osiągnąć stabilność poznawczą (nastawienie realistyczne).  Stara się świadomie kształtować rzeczywistość (nastawienie regulacyjne). Zdaniem psychologów i filozofów  istotą człowieka jest dążenie do zrozumienia siebie, innych ludzi, otaczającego świata. Homo symbolicus poznaje rzeczywistość dzięki stworzonym przez siebie „formom symbolicznym”, a jedną z tych form jest religia. Religia zdaje się dawać odpowiedzi na najtrudniejsze pytania, tłumaczy tajemnice bytu, wyjaśnia niezrozumiale zjawiska (cudowne uzdrowienia, przeżycia mistyczne), pozwala zracjonalizować sens cierpienia, śmierci. Szeroka religijna perspektywa poznawcza pozwala na integralną, spójną interpretację istotnych doświadczeń człowieka. Proces poznawania nie jest skończony. Motywacja poznawcza jest z reguły nienasycona, nigdy nie zostanie zaspokojona. Odkrywane prawdy powinny być pogłębiane, konfrontowane z innymi poglądami, intelektualnie weryfikowane. Homo religiosus stawia pytania, ale i wykazuje postawę zaufania: nawet dramatyczne zjawiska społeczne, „krzywe linie historii” – jak pisał Paul Claudel – postrzega jako przewidziane przez Opatrzność wydarzenia, z których ostatecznie może wynikać obiektywne dobro. W tym kontekście można powiedzieć, że religia z chaosu zdarzeń czyni kosmos, a człowiek religijny w świecie fenomenów odkrywa głębszy porządek. Założenie o istnieniu transcendentnego bytu, będącego źródłem norm etycznych, trwa- łych wartości, ponadczasowych idei, zdaniem wielu, w najbardziej satysfakcjonujący sposób uzasadnia uniwersalny charakter podstawowych zasad, np. dotyczących wartości ludzkiego życia.

7. Religijna socjalizacja-  religijność jednostki znajduje się w „obszarze oddziaływania wpływów społecznych”. Teoria społecznych procesów uczenia się A. Bandury uwzględnia uczenie się przez modelowanie (przez obserwację), przez instruowanie, przez wzmocnienie i potwierdzenie społeczne. Czynnik społeczny (socjalizacja i wychowanie religijne) ma podstawowe znaczenie w procesie transmisji religijności, jednak zdaniem wielu teoretyków nie stanowi zadowalającego wytłumaczenia przyczyn wiary i dynamicznego charakteru życia religijnego.

Posted in Psychologia religii and tagged , , .

Daria Anna

Mam na imię Daria. Od urodzenia mieszkam w Polsce. Studiuję psychologię w Uniwersytecie Łódzkim. Moje zainteresowania skupiają się na problemach ludzkich, obserwacji relacji między ludźmi, poznawaniu sfery duchowej a także poglądów na życie. Interesuje mnie także wpływ kultury i religii na życie człowieka, jego rola i miejsce na ziemi.

W wolnych chwilach zajmuję się łucznictwem oraz pisarstwem. Pisarstwo było i jest moją pasją. Od dzieciństwa lubiłam pisać wiersze, krótkie opowiadania, które były publikowane. W 2015 roku wydałam moją pierwszą książkę zatytułowaną ” Naturalny porządek wszechświata, czyli historia Boga Prawdziwego”, będąca traktatem filozoficznym zawierającym próbę odpowiedzi na pytania: Do czego powinna zmierzać ludzkość? Jaki jest sens naszego istnienia i pozostałych jednostek? Jak można pogodzić naukę z religią?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *